Dlaczego krowa ciągle przeżuwa, a pies połyka w całości? Trawienie zwierząt pod lupą

Zwierzęta z prostym żołądkiem – tzw. monogastry – to m.in. ludzie, mięsożercy (np. psy i koty), wszystkożercy (świnie), konie, osły, króliki i gryzonie. Ich układ trawienny składa się z jamy ustnej, przełyku, żołądka, jelita cienkiego i grubego.

Pokarm rozdrabniany jest w jamie ustnej, gdzie enzym ptialina zaczyna rozkładać polisacharydy (dlatego po dłuższym żuciu bułki zaczyna smakować słodko).

Przez przełyk trafia do żołądka, gdzie rozpoczyna się trawienie chemiczne – kwas solny (HCl) sterylizuje pokarm i aktywuje enzymy trawiące białka i tłuszcze. W efekcie powstają mniejsze cząsteczki – aminokwasy i kwasy tłuszczowe. Wchłaniają się one w jelitach, gdzie dołącza się sok trzustkowy i żółć. W jelicie grubym następuje wchłanianie wody i minerałów oraz zagęszczanie resztek treści pokarmowej.

W skrócie: najpierw zachodzi u nas trawienie chemiczne (żołądek – kwasy) i enzymatyczne. Trawienie mikrobiologiczne pojawia się dopiero później.

Układ trawienny ptaków jest podobny do monogastrycznych zwierząt, ale ma pewne ciekawostki. Ptaki mają wole, w którym pokarm jest magazynowany, a czasem wstępnie trawiony. Następnie trafia do dwudzielnego żołądka – część gruczołowa wytwarza soki trawienne, a żołądek mięśniowy (żernik) działa jak młynek.

Dlatego ptaki – zwłaszcza drób – połykają drobne kamyczki, tzw. grit. Pomagają one mechanicznie rozdrabniać pokarm, ponieważ ptaki nie mają zębów. To właśnie w żołądku odbywa się trawienie chemiczne i enzymatyczne.

Ta ewolucyjna „skrótowa droga” pozwala ptakom szybko spożyć pokarm i bezpiecznie go strawić bez żucia czy przeżuwania.

Zwierzęta takie jak bydło, owce czy kozy należą do przeżuwaczy – czyli polygastrów. Ich układ trawienny składa się z czterech części żołądka: żwacz, czepiec, księgi (trzy przedżołądki) i trawieniec (właściwy żołądek). Choć mówi się, że mają cztery żołądki, trafniej byłoby powiedzieć, że posiadają jeden złożony żołądek podzielony na cztery komory.

Po wstępnym rozdrobnieniu w jamie ustnej pokarm trafia do żwacza, gdzie rozpoczyna się trawienie mikrobiologiczne. Pokarm zostaje zaatakowany przez mikroorganizmy – bakterie, orzęski i grzyby – które potrafią rozkładać celulozę, czego ani ludzie, ani monogastry nie potrafią. Co ciekawe, mikroorganizmy najpierw zużywają proste cukry, a dopiero potem biorą się za bardziej złożone substancje.

Kiedy przeżuwacz odpoczywa, zwraca treść pokarmową z powrotem do jamy ustnej, gdzie ją ponownie przeżuwa. Proces ten powtarza się kilkakrotnie, aż pokarm zostanie dokładnie rozdrobniony. Następnie przechodzi przez pozostałe przedżołądki i trafia do trawieńca, gdzie dochodzi do trawienia chemicznego i enzymatycznego – podobnie jak u monogastrycznych zwierząt.

Jedną z najciekawszych cech przeżuwaczy jest to, że mają dwa źródła białka. Pierwszym jest klasyczne – z paszy (np. rośliny strączkowe, soja itp.), czyli białko niepełnowartościowe. Drugie źródło jest znacznie bardziej wyrafinowane: mikroorganizmy w żwaczu. Nie tylko wspomagają trawienie, ale po obumarciu są transportowane dalej z masą pokarmową i trawione – co daje wysokiej jakości, pełnowartościowe białko zwierzęce. W praktyce krowa „hoduje” sobie białko wewnątrz własnego ciała.

Ten proces ma ogromne znaczenie w rolnictwie – przeżuwacze potrafią wykorzystać nawet niskiej jakości białko roślinne i przekształcić je w wysoko wartościowe produkty – mleko lub mięso.

Podstawą udanej hodowli przeżuwaczy jest zrozumienie jednej prostej zasady: „Nie karmimy krowy, tylko mikroorganizmy, które w niej żyją.”  Pasza musi być dobrej jakości – bez pleśni, zgnilizny czy przemarznięcia – a zmiany w diecie powinny być wprowadzane stopniowo, np. podczas przejścia na zielone pastwisko. Jeśli dobrze zadbamy o mikroby, odwdzięczą się nam zdrowym i wydajnym zwierzęciem. Niezależnie od tego, czy to krowa mleczna, byk na mięso czy koza na sery – wszystko zaczyna się w żwaczu.