Stres cieplny u bydła: Jak go rozpoznać i chronić przed nim zwierzęta?

O stopniu obciążenia cieplnego nie decyduje wyłącznie temperatura powietrza. Ważne są również jego wilgotność, intensywność promieniowania słonecznego, przepływ powietrza oraz warunki panujące wewnątrz obory.

Pierwsze objawy stresu cieplnego u bydła mogą pojawić się już przy temperaturach wynoszących około 21–25 °C. Szczególnie wrażliwe są wysokowydajne krowy mleczne, których organizm wytwarza dużą ilość ciepła podczas trawienia paszy i produkcji mleka. Im wyższa jest wydajność krowy, tym trudniej jest jej schłodzić organizm podczas gorących dni.

Do oceny ryzyka często wykorzystuje się więc wskaźnik temperaturowo-wilgotnościowy, określany jako THI. Oprócz temperatury uwzględnia on również względną wilgotność powietrza. Hodowca nie powinien zatem kierować się wyłącznie wskazaniem termometru. Nawet pozornie znośna temperatura może być dla bydła bardzo obciążająca, jeśli w oborze jest wilgotno i nie ma odpowiedniego przepływu powietrza.

Gdy krowa nie jest w stanie pozbyć się nadmiaru ciepła, jej organizm uruchamia naturalne mechanizmy chłodzenia. Zwierzę zaczyna szybciej oddychać, bardziej się poci, a przepływ krwi w pobliżu powierzchni ciała się zwiększa. Jednocześnie ogranicza aktywność i próbuje znaleźć chłodniejsze miejsce.

Do najczęstszych objawów stresu cieplnego należą:

• przyspieszony lub utrudniony oddech,
• zwiększone spożycie wody,
• mniejsze pobieranie paszy,
• gromadzenie się zwierząt wokół poideł,
• zwiększone ślinienie i pocenie się,
• spadek aktywności i ogólna apatia.

W przypadku silnego stresu cieplnego krowy mogą oddychać z otwartym pyskiem, wyciągać szyję i wystawiać język. Takie objawy wskazują już na poważne przegrzanie i wymagają szybkiej reakcji.

Ważnym wskaźnikiem jest także zachowanie całego stada. Jeśli większość zwierząt przez długi czas stoi, nie chce się kłaść lub gromadzi się tylko w jednej części obory, pozostałe miejsca mogą być zbyt ciepłe albo niewystarczająco wentylowane.

Jednym z pierwszych następstw jest zwykle spadek wydajności mlecznej. Podczas upałów krowy ograniczają pobieranie paszy, dlatego nie otrzymują wystarczającej ilości energii i składników odżywczych potrzebnych do utrzymania zwykłej produkcji mleka. Część dostępnej energii zużywają dodatkowo na chłodzenie organizmu. Osłabiony organizm gorzej radzi sobie z infekcjami, a stan kończyn i racic może się pogorszyć, ponieważ przegrzane krowy częściej stoją i mniej odpoczywają.

Upał może mieć również poważne konsekwencje w zakresie rozrodu. Podczas ciepłych dni objawy rui bywają mniej wyraźne, ponieważ zwierzęta mniej się poruszają. Skutkiem może być niższa skuteczność zacieleń oraz większe ryzyko wczesnej utraty ciąży.

Podstawą profilaktyki jest zapewnienie odpowiedniej ilości świeżej wody. Równie ważny jest przepływ powietrza. Naturalna wentylacja może nie wystarczać w bezwietrzne dni, dlatego w oborach stosuje się wentylatory. Powinny one kierować powietrze do miejsc, w których zwierzęta przebywają najczęściej.

Na pastwisku całe stado musi mieć dostęp do odpowiednio dużej zacienionej przestrzeni. Zacienienie należy zapewnić również cielętom przebywającym w zewnętrznych budkach. W okresach upałów warto również dostosować żywienie i plan dnia. Większą część dawki pokarmowej należy podawać wcześnie rano lub wieczorem, gdy temperatury są niższe. Paszę trzeba regularnie podgarniać i kontrolować jej świeżość, ponieważ w ciepłym środowisku szybciej się nagrzewa i psuje.

Przemieszczanie zwierząt, zabiegi weterynaryjne oraz inne bardziej wymagające czynności należy planować na chłodniejszą część dnia. Niepotrzebne przepędzanie stada lub długie oczekiwanie w zatłoczonej poczekalni przed halą udojową może jeszcze bardziej zwiększyć obciążenie cieplne.

Prawidłowo wdrożona profilaktyka pomaga chronić zdrowie i dobrostan zwierząt, utrzymać produkcję mleka oraz ograniczyć problemy z rozrodem. Odpowiednia ilość wody, skuteczna wentylacja, zacienienie i właściwie dostosowany plan dnia mogą znacznie zmniejszyć wpływ letnich upałów na całe stado.